Tuesday, December 4, 2018

विज्ञान आणि तंत्रज्ञान

जागतिकीकरण झालेल्या जगात बौद्धिक संपदा अधिकार यांना विशेष महत्त्व आहे आणि हे खटल्याचे एक स्रोत बनले आहे

 

२०१३ ते २०१८ मधील परीक्षांमध्ये या घटकावर विचारण्यात आलेले प्रश्न.
*  निश्चित मात्रा औषध संयोग (FDCs) यावरून काय समजते? याच्या गुण आणि दोषांची चर्चा करा. (२०१३)
*   भारतातील विद्यापीठामधील वैज्ञानिक संशोधन घटत आहे, कारण विज्ञानामधील करिअर हे इतके आकर्षक नाही की जे व्यापार व्यवसाय, अभियांत्रिकी किंवा प्रशासन यामध्ये आहे आणि विद्यापीठे ही उपभोक्ताभिमुख होत चाललेली आहेत. समीक्षात्मक टिप्पणी करा. (२०१४)
*   जागतिकीकरण झालेल्या जगात बौद्धिक संपदा अधिकार यांना विशेष महत्त्व आहे आणि हे खटल्याचे एक स्रोत बनले आहे. कॉपीराइट, पेटंट्स आणि व्यापार गुपिते यामध्ये सामान्यत: काय फरक आहे. (२०१४)
*   प्रतिबंधित श्रमाची कोणती क्षेत्रे आहेत जी यंत्रमानवाद्वारे (Robots) सातत्याने व्यवस्थापित केली जाऊ शकतात? अशा उपक्रमांची चर्चा करा जे प्रमुख संशोधन संस्थांमध्ये स्वतंत्र आणि नावीन्यपूर्ण लाभदायक संसोधनासाठी चालना देतील. (२०१५)
*   भारताने अवकाश विज्ञान आणि तंत्रज्ञानामध्ये मिळवलेल्या उपलब्धीची चर्चा करा. कशा प्रकारे या तंत्रज्ञानाच्या प्रयोगाने भारतातील सामाजिक आणि आíथक विकासाला मदत केलेली आहे? (२०१६)
*   भारतातील आण्विक विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाची वाढ आणि विकास याचा वृत्तांत द्या. भारतात फास्ट ब्रीडर रिअ‍ॅक्टर प्रोग्रामचा (fast breeder reactor programme) काय फायदा आहे? (२०१७)
*   प्रो. सत्येंद्र नाथ बोसांद्वारे करण्यात आलेल्या ‘बोस- आइनस्टाइन सांख्यिकी’ कार्याची चर्चा करा आणि दाखवा की कशा प्रकारे त्यामुळे भौतिकशास्त्र या क्षेत्रात क्रांती घडवून आणली. (२०१८)
*   कोणते कारण आहे की आपल्या देशात जैव तंत्रज्ञान क्षेत्रामध्ये अधिक सक्रियता आहे? या सक्रियतेने बीओफार्म क्षेत्राला कशा प्रकारे फायदा पोहोचवलेला आहे? (२०१८)
उपरोक्त प्रश्नांची आपण थोडक्यात चर्चा करू. बहुतांशी प्रश्न हे संकल्पना व त्यांचे आणि त्यामधील तांत्रिक बाबी यांचा एकत्रितपणे विचार करून विचारण्यात आलेले आहेत.
*   २०१३मधील जवळपास सर्व प्रश्न हे तंत्रज्ञामधील संकल्पना, या संकल्पनांचा अर्थ आणि यांची असणारी वैशिष्टय़ं अशा पलूवर विचारण्यात आलेले आहेत. निश्चित मात्रा औषध संयोग (FDCs), डिजिटल स्वाक्षरी (Digital Signature) आणि तीन आयामी मुद्रण (3D Printing) तंत्रज्ञान यांसारख्या संकल्पना या वस्तुनिष्ठ पद्धतीच्या असतात आणि याची माहिती तुम्हाला असल्याशिवाय उत्तरे लिहिता येत नाहीत.
*   २०१४ मधील प्रश्न हे संकल्पना आणि संशोधनातील स्थिती यांसारख्या मुद्दय़ावर विचारण्यात आलेले आहेत. उदा. विद्यापीठामध्ये संशोधनात होणारी घट यांसारख्या महत्त्वाच्या पलूवर प्रश्न विचारण्यात आलेला आहे. थोडक्यात या प्रश्नाचे योग्य आकलन होण्यासाठी संशोधन हे काय आहे? तसेच याकडे उत्तम करिअर म्हणून का पाहिले जात नाही? तसेच या क्षेत्रात इतर क्षेत्रांच्या तुलनेत आíथक लाभाचे प्रमाण तसेच करिअरची उपलब्धता आणि सुरक्षितता नेमकी किती आहे? तसेच अशी स्थिती का झालेली आहे? याला नेमके कोणते घटक जबाबदार आहेत? यांसारख्या बाबींचा विचार करून याला विद्यापीठामधील संशोधनाच्या आकडेवारीचीही जोड द्यावी लागते तेव्हाच या प्रश्नाचे उत्तर अधिक समर्पकपणे लिहिता येऊ शकते.
*   २०१५ मध्ये विचारण्यात आलेल्या प्रश्नाचेही स्वरूप संकल्पनाधारित होते, तसेच याच्या जोडीला या तंत्रज्ञानामुळे होणारे परिणाम, तंत्रज्ञानाची उपयुक्तता इत्यादी बाबींना गृहीत धरून प्रश्न विचारण्यात आलेले आहेत.
*  २०१६मध्ये नॅनो तंत्रज्ञानावरही प्रश्न विचारण्यात आलेला होता. तसेच २०१७मध्ये चंद्रयान आणि मार्स ऑर्बटिर मिशन आणि स्टेम सेल थेरपी इत्यादीशी संबंधित प्रश्न विचारण्यात आलेले आहेत. २०१८मध्ये विचारण्यात आलेले प्रश्न पारंपरिक आणि समकालीन घटनांची सांगड घालून विचारण्यात आलेले होते.
*  थोडय़ाफार फरकाने प्रत्येक परीक्षेमध्ये प्रश्न विचारण्याचे स्वरूप सारखेच आहे, कारण हा घटक अभ्यासाच्या दृष्टीने अधिक वस्तुनिष्ठ आहे. त्यामुळे संबंधित संकल्पना, या संकल्पनांची वैशिष्टय़ं आणि त्याची असणारी उपयुक्तता इत्यादी बाबींची माहिती असणे अपरिहार्य ठरते हे उपरोक्त प्रश्नावरून आपण समजून घेऊ शकतो.
हा घटक अभ्यासताना आपणाला दोन बाबींकडे विशेष लक्ष देणे गरजेचे आहे. पहिली बाब या घटकामध्ये संकल्पनांवर आधारित प्रश्न अधिक प्रमाणात विचारले जातात आणि दुसरी बाब या घटकावर विचारण्यात येणारे जवळपास सर्व प्रश्न हे या घटकाशी संबंधित घडणाऱ्या चालू घडामोडीवर विचारले जातात. या घटकाचा अभ्यास करण्यासाठी  या घटकाची मूलभूत माहिती देणारी अनेक गाइड्स स्वरूपात लिहिलेली पुस्तके बाजारात उपलब्ध आहेत. (उदा. TMH, SPECTRUM ची पुस्तके) याचा वापर आपल्याला या घटकाचा मूलभूत अभ्यास करण्यासाठी करता येऊ शकतो, कारण ही पुस्तके नमूद अभ्यासक्रमानुसार लिहिलेली असतात. त्यामुळे आपणाला प्रत्येक नमूद मुद्दय़ाची मूलभूत माहिती मिळते. या घटकाशी संबंधित चालू घडामोडीची तयारी करण्यासाठी दी हिंदू आणि दी इंडियन एक्स्प्रेस ही इंग्रजी दैनिके, सायन्स रिपोर्टर, डाउन टू अर्थ ही मासिके तसेच विज्ञान आणि तंत्रज्ञानसंबंधित संस्था, मंत्रालय यांची संकेतस्थळं इत्यादीचा उपयोग करता येऊ शकतो.


ताज्या बातम्यांसाठी

चौफेर मराठी न्‍युज

Share:

0 comments:

Post a Comment

Definition List

3/Technology/post-list

Unordered List

Support